Η Βυζαντινή κοσμοθεωρία !

May 28, 2012

Η επέτειος της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία για να επιχειρηθεί μία συνοπτική περιγραφή της βυζαντινής κοσμοθεωρίας και των ιδανικών που χαρακτήρισαν την ελληνική χιλιετή αυτοκρατορία.
Γι’αυτό το λόγο αντιγράφουμε τα παρακάτω αποσπάσματα από το βιβλίο του Steven Runciman “Η Βυζαντινή θεοκρατία”.

Πολύ συχνά το Βυζάντιο το έχουν δυσφημήσει ώς στατική κοινωνία.
Δέν ήταν καθόλου στατική.
Οί τέχνες και οί επιστήμες του προόδευσαν, αν και μέ κάπως αργό βήμα.
Αναπροσάρμοζε τή διοίκηση του άπό καιρό σε καιρό γιά νά καλύψει τις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Ήταν όμως και συντηρητικό μέ τή βαθύτερη έννοια της λέξης.
Οί Βυζαντινοί πίστευαν ότι καθήκον και προνόμιο τους ήταν νά «συντηρήσουν» τους μεγάλους πολιτισμούς τοΰ παρελθόντος, της Ελλάδας και της Ρώμης,πού τους είχαν κληρονομήσει, διαποτισμένους μέ το Χριστιανικό πνεύμα,ώστε ό ίδιος ό πολιτισμός νά αντέξει σ’ ένα σκοτεινό και αβέβαιο κόσμο.

Το θρησκευτικό τους αίσθημα ήταν ειλικρινές και έντονο.
Είχαν βαθιά συνειδητοποιήσει τήν αιωνιότητα,και εΐχαν βαθιά συνειδητοποιήσει επίσης ότι το θείο βρίσκεται
πέρα άπό τήν ανθρώπινη κατανόηση και μπορεί νά ερμηνευτεί μόνο μέ σύμβολα.

Ή επίγεια Αυτοκρατορία εΐναι ένα εφήμερο πράγμα.
Δικαιώνεται τόσο, όσο βρίσκεται σε σχέση μέ τή Βασιλεία των Ουρανών.
Η Βασιλεία των Ουρανών είναι ή αόρατη, αιώνια Ιδέα.
Το επίγειο βασίλειο δέν είναι τίποτε άλλο άπό τήν επίγεια σκιά της,ένα απτό άλλα παροδικό σύμβολο πού πρέπει νά αποτελεί μιά προετοιμασία γιά τήν αιωνιότητα.
Γιά νά εκπληρώσει το ρόλο του πρέπει νά είναι δίκαιο και αρμονικό,
νά κυριαρχείται άπό τήν Αληθινή Πίστη,
όσο είναι δυνατόν νά γνωρίσει ό άνθρωπος τήν Αληθινή Πίστη.
Αλλά ή αμαρτία διαποτίζει τόν πρόσκαιρο κόσμο.

Οί Βυζαντινοί γνώριζαν πολύ καλά ότι ή ιστορία τους είναι γεμάτη άπό διηγήσεις γιά αστάθεια και
ανοησίες, γιά περιφάνεια, φιλοδοξίες και απληστία.
Πίστευαν ότι ή άμαρτωλότητά τους είναι αυτή πού προκάλεσε τήν παρακμή και τήν πτώση.
Αλλά το ιδανικό τους παρέμενε υψηλό, όσο κι αν ή πραγματοποίηση του στην πράξη δέν
ανταποκρινόταν και πολύ σ’ αυτό το ιδανικό.
Ηταν μιά γνήσια προσπάθεια νά τεθεί σε εφαρμογή μιά Χριστιανική
πολιτεία πάνω στή γη πού θά βρίσκεται σε αρμονία μέ τόν Ουρανό.

οι Βυζαντινοί, παρόλη την ευσέβεια τους, ήταν πρακτικοί άνθρωποι.
Γνώριζαν ότι ό Αυτοκράτορας, οτιδήποτε κι αν συμβολίζει, είναι ένας κοινός άνθρωπος.
Παρόλη τήν τελετή της στέψεως, δεν είναι ιερέας.
Πράγματι,όσο είναι δική του υπόθεση να οδηγεί το στρατό στις μάχες,και να κάθεται ώς δικαστής στα πολιτικά δικαστήρια,άλλο τόσο δεν εΐναι δική του υπόθεση να είναι ιερέας.

Ή θεϊκή του μοναρχία ήταν περιορισμένη.
Δέν πρέπει να αποφαίνεται σε δογματικά ζητήματα.
Αυτό τό κατέστησε σαφές ή ήττα τών Είκονομάχων.
Τά δογματικά θέματα είναι ζήτημα μόνον μιας Συνόδου όλων τών επισκόπων της οικουμένης,πού την επισκιάζει τό Αγιο Πνεύμα,όπως έπεσκίασε τους αποστόλους τήν ήμερα της Πεντηκοστής.

Άν και ό Αυτοκράτορας βρίσκεται πάνω άπό τό νόμο,πρέπει όμως να τον σέβεται ώς εγγυητή αρμονίας.
Ο Λέων Σ τ ‘ είχε καταπατήσει τό δικό του νόμο, με τον τέταρτο γάμο του·
άν καί έγινε μια κατ’ οίκονομίαν εξαίρεση,ο Τόμος πού έκλεισε τήν φιλονικία δείχνει ότι είχε κάνει σφάλμα.
Δέν πρέπει ό Αυτοκράτορας νά διαπράττει εγκλήματα εναντίον της ηθικής.
Στο Μιχαήλ Η’ επιβλήθηκε εκκλησιαστικός κανόνας για τή διαγωγή του απέναντι στον ‘Ιωάννη Δ’.
Αν τά εγκλήματα του Αυτοκράτορα ήταν ανυπόφορα, ό λαός θά ξεσηκωνόταν καί θά τον έσερνε βίαια άπό τό θρόνο,
όπως έκανε με τό Φωκά καί τον Ανδρόνικο Α’.
Αν ήταν ανίκανος σε επικίνδυνο βαθμό,ό στρατός ή οί αξιωματούχοι τοΰ Παλατιού θά φρόντιζαν γιά τήν εκθρόνιση.
Ο άνθρωπος πρέπει νά αξίζει γιά τή δουλειά πού κάνει.
Κι άν πράγματι άξιζε, τότε αναμφισβήτητα γινόταν ό Απόλυτος Μονάρχης.
Παρά τις προσπάθειες ανθρώπων όπως ό Φώτιος καί ό Μιχαήλ Κηρουλάριος,ό Πατριάρχης ήταν αναμφίβολα υποταγμένος
στον Αυτοκράτορα.
Η κοινή γνώμη επιδοκίμαζε τό ρόλο τοΰ Πατριάρχη νά ενεργεί ώς θεματοφύλακας της συνειδήσεως της Αυτοκρατορίας καί τοΰ Αυτοκράτορα.

Αλλά δέν θά έπρεπε νά τοποθετηθεί στο ίδιο επίπεδο με τον Αυτοκράτορα ούτε νά αναμιγνύεται στην πολιτική.
Καί επιτέλους,ό Θεός στους Ουρανούς δέν είχε κοντά του κανέναν Αρχιερέα πού περιορίζει τή δύναμη Του.
Κατά παρόμοιο τρόπο ό επίγειος αντιπρόσωπος τοΰ Θεοϋ θά πρέπει νά είναι ανεμπόδιστος.
Υπήρχε όμως πάντοτε μιά εκφραστική μειονότητα στο Βυζάντιο πού προκαλούσε τό δικαίωμα τοΰ Αυτοκράτορα νά δίνει εντολές στην Εκκλησία,
καί πού όταν οργανωνόταν άπό ηγετικές μορφές τών μοναχών,όπως ο Θεόδωρος Στουδίτης,μπορούσε νά φέρει σέ αμηχανία καί μερικές φορές νά επηρεάσει τήν αυτοκρατορική πολιτική.

Παρόλη τή δραστηριότητα της όμως, ποτέ δέν κατάφερε νά διασπάσει τον θεσμό πού δημιούργησε ό Εύσέβιος.
Καμιά μορφή διακυβέρνησης δέν μπορεί νά επιζήσει χωρίς τή γενική επιδοκιμασία τοΰ κοινού.
Πέρα άπό τους μοναχούς, οι συνηθισμένοι άνθρωποι στο Βυζάντιο,άνδρες καί γυναίκες,
πίστευαν ότι ή Αυτοκρατορία τους είναι ή επίγεια αγία Αυτοκρατορία του Θεοΰ,
μέ τον ‘Ιερό Αυτοκράτορα ώς αντιπρόσωπο τοΰ Θεοΰ προ τοΰ λαοΰ καί αντιπρόσωποτοΰ λαού προ τοΰ Θεού.
Γιά ένδεκα αιώνες, άπό τήν εποχή τοΰ πρώτου Κωνσταντίνου μέχρι τις μέρες τοΰ ενδέκατου,
ό θεοκρατικός θεσμός της Χριστιανικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος.
Κανένας άλλος θεσμός σέ όλη τήν ιστορία τής Χριστιανικής εποχής δέν άντεξε τόσο πολύ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: